____________________________
DẠ CỔ HOÀI LANG của Cao Văn Lầu.
Ông Cao Văn Lầu sinh khoảng năm 1892 tại An Giang. Cha ông mất sớm, mẹ ông nuôi dưỡng ông trưởng thành rồi cưới vợ cho ông. Đến khoảng năm 1917 khi ông đã ngoài 25 tuổi mà vợ ông chưa hoài thai nên mẹ của ông buộc ông phải "bỏ" vợ (ly dị) để cưới vợ khác nhằm có con nối dõi tông đường theo tập tục "tam niên vô tự bất thành thê!" Ông rất thương người vợ hiền lành và cần cù của ông nhưng ông phải vâng lời mẹ nên ông đưa người vợ đi gởi ở nhà một người thân tín của ông. Với lòng thương nhớ vợ dạt dào, Ông Cao Văn Lầu đã dựa vào khúc nhạc cổ Nam Ai Tô Huệ Chức Cẩm Hồi Văn trong chủ đề "chinh phụ vọng chinh phu" để sáng tác một điệu hát (ký âm cổ nhạc) với nhạc khí cổ gồm 22 câu mà chưa có lời.
Sau một thời gian thì vợ ông có thai nên mẹ ông cho phép hai vợ chồng tái hợp rồi họ có với nhau đến bảy người con. Thời gian xa cách vợ, với sự góp lời góp ý của một số người, năm 1920 Ông Cao Văn Lầu đã đúc kết bản nhạc của ông thành bài hát Dạ Cổ Hoài Lang gồm 20 câu để nói lên tâm trạng thương nhớ chồng trong thời gian ly cách của vợ ông.
Từ là từ phu tướng
Báu kiếm sắc phán lên đàng
Vào ra luôn trông tin nhạn
Năm canh mơ màng
Báu kiếm sắc phán lên đàng
Vào ra luôn trông tin nhạn
Năm canh mơ màng
Bài hát này mỗi câu chỉ có hai nhịp như "Từ là / từ phu tướng, Báu kiếm / sắc phán lên đàng, Vào ra / luôn trông tin nhạn, Năm canh / mơ màng" nhưng khi được các nghệ sĩ cổ nhạc phóng tác thành vọng cổ thì bài ca được thêm bớt để trở thành bốn nhịp rồi tám nhịp.
Dạ (đêm) Cổ (cái trống, tiếng trống) Hoài (thương nhớ) Lang (chồng) tôi tạm viết như thế này cho Anh Tân dễ cảm nhận: 夜 (dạ / night) 鼓 (cổ / drum, drum beat) 念 (hoài / miss) 夫 (phu, lang / husband). Thật ra chữ "lang" ở đây hay hơn chữ "夫 / phu" nhiều lắm vì chữ "郎 / lang" là cả một tự tình trong tình tự của tình yêu nam nữ. Chữ lang [ 郎 ] có nghĩa là chàng trai (không phải "boy" mà là "man," cũng không phải "gentleman" như trong"phu quân" mà chỉ là "man" đúng nghĩa trong "lang quân"). Khi Anh Tân được người yêu nói "Em nhớ chàng / lang / 郎" thì nó tình hơn "Em nhớ anh / phu / 夫" nhiều lắm!
Dạ Cổ Hoài Lang được Nhà thơ Vũ Đức Sao Biển (Võ Hợi) ký âm lại theo tân nhạc nhưng vẫn giữ nguyên làn điệu cổ nhạc Nam Ai.
Bài ca Dạ Cổ Hoài Lang (đêm khuya nghe tiếng trống canh, chạnh lòng nhớ chàng tha thiết) của Tác giả Cao Văn Lầu đã được dịch ra Hoa văn, Anh văn và Pháp văn rất hay.
* Câu hỏi thứ hai được hồi đáp ở cuối email này.
Trần Việt Long
** Nhất ngôn ký xuất, tứ mã nan truy: một lời đã trót nói ra thì bốn con ngựa (xe tứ mã là xe chạy nhanh nhất) cũng không đuổi theo kịp! Một lời khi đã nói ra thì không có cách gì thu lại được; do vậy dầu có giận ai đến đâu cũng phải tự kiềm chế để nói lời ái ngữ thì mới lưu giữ được tình bạn, tình thân, tình yêu và tình vợ chồng.
