Nhân ngày giỗ thứ 5 của NSND Bảy Nam:
Người mẹ trong đời con .
TT - 1. Bốn năm trước (22-8-2004) đám tang NSND Bảy Nam tổ chức tại tư gia. Hàng ngàn khán giả đã đến thắp hương thương tiếc.
Những dịp Đoàn kịch nói Kim Cương tái diễn, đến xem NSND Bảy Nam diễn tại rạp dễ gặp cảnh khán giả đưa tay quệt nước mắt, rồi người này len lén nhìn người kia, ai cũng sụt sùi thương bà Tư trong lớp kịch trao đôi bông mù u cho cô Diệu (Lá sầu riêng) hoặc nghe những lời bà mẹ điên trong Bông hồng cài áo kêu tên con thảm thiết.
Và hôm ấy, trong dòng người xếp hàng đến viếng linh cữu của bà, thấy có nhiều khán giả là chị bán xôi, anh đạp xích lô, em bé đánh giày... những con người chịu nhiều cơ cực đến thắp hương tiễn biệt một người mẹ đáng kính trên sân khấu. Đến trưa thì một chị bán vé số bước vào. Cây gậy lần mò chậm rãi, chị nói lớn khiến ai cũng giật mình: “Cho con lạy má Bảy, cho con lạy má Bảy”.
NSƯT Kim Cương chạy đến. Bước đi của người phụ nữ chậm lại, chị khẽ hỏi: “Cô Kim Cương phải không?”. Chưa kịp nghe tiếng trả lời, chị đã òa khóc: “Em nghe má mất, từ Bến Lức đi quá giang xe đò lên đây. Em muốn lạy má Bảy”.
Sau làn khói hương và những lời khấn nhỏ chỉ một mình chị nghe, đôi mắt mù lòa không còn nước mắt để khóc. Chị kể về cuộc đời mình: “Con mồ côi từ nhỏ. Năm lên bốn tuổi căn bệnh đậu mùa khiến đôi mắt con teo lại và tối sụp cho tới bây giờ. Con không biết cha mẹ là ai, con chỉ mơ thấy mình có một người mẹ hiền lắm. Năm con 14 tuổi, trên bến Bắc Mỹ Thuận, lúc con đi bán vé số, xe đò mở radio tuồng kịch Lá sầu riêng. Con cầm lòng không đặng, bám theo xe để nghe cho hết vở tuồng. Nhờ chú tài xế thương cho một cái ghế đẩu, con ngồi nghe đến quên hết mệt nhọc. Từ đó về sau con tin trong đời mình đã có một người mẹ, đó là má Bảy của con”.
Nguôi cơn xúc động, người phụ nữ bán vé số dạo nói: “Lát nữa tôi ghé Trường Nguyễn Đình Chiểu thăm đứa bạn. Nó cũng xem bà Bảy là mẹ. Mỗi chuyến từ quê lên đây tôi đều ghé thăm nó”.
2
Chiều xuống, dãy nhà nghỉ trường dành cho những người khiếm thị Nguyễn Đình Chiểu rộn ràng tiếng nói cười của những người mù vừa tan lớp học. Dưới một gốc phượng nhỏ có hai người phụ nữ ngồi buồn. Qua câu chuyện với hai chị, tôi biết người phụ nữ bán vé số tên Nguyễn Thị Liên (42 tuổi), còn bạn gái tên Lê Thị Nam (41 tuổi). Chị Liên quê ở Bến Lức, còn chị Nam là đồng hương, lên TP sống tại Trường Nguyễn Đình Chiểu đã 15 năm.
Chị Nam nói: “Tôi thương bà Bảy và xem bà như mẹ, vì tôi cũng như Liên, có biết mẹ mình là ai. Làm việc ở đây tôi mua hầu như không thiếu cuốn băng nào có bà Bảy đóng. Không xem được hình thì mình nghe tiếng nói của bà. Tôi thuộc hết tuồng Lá sầu riêng. Vì mỗi lời nói của bà như chính bà đang nói với tôi”.
Rồi hai chị miên man kể về những lần vượt qua khó khăn để cố sống lương thiện. Chị Nam có một bầy con nuôi ở trường thương yêu chị hết dạ, chị Liên cũng có một đứa con trai nhỏ đang học lớp 4: “Nó cũng mồ côi nên tôi xin về nuôi” - chị nói và cố nhướng đôi mắt lên trời...
3
Hôm nay, đúng năm năm ngày mất của bà, lại nghĩ về một người nghệ sĩ được giới sân khấu xem là tượng đài của những vai bà mẹ. Không chỉ làm vui những khán giả mua vé đến với nghệ thuật để được học những điều hay lẽ phải, bà còn là một người mẹ của rất nhiều mảnh đời bất hạnh - những người bà gọi là “bạn tri kỷ” của nghề hát. “Có đau nỗi đau của họ tôi mới sống trọn vẹn với nhân vật của mình”, bởi tâm niệm ấy mà lúc còn sống, mỗi khi có tiền do con cháu cho ăn quà vặt, bà lại gửi đến các báo để giúp đỡ người nghèo khó. Bà không ghi tên của bà mà ghi: “bà Tư bán chè, bà Năm cháo lòng”.
Cách đây không lâu, tình cờ gặp lại chị Liên, chị khoe: “Bây giờ tôi lên Sài Gòn ở luôn rồi, đứa con trai đã lớn, giờ vừa đi học vừa chạy xe ôm. Nó hứa ngày giỗ của ngoại Bảy sẽ chở tôi ra nghĩa trang TP để thắp hương”. Chị cười, gương mặt bình an...
THANH HIỆP
Tái bản cuốn sách Trôi theo dòng đờiKỷ niệm năm năm ngày mất của NSND Bảy Nam, NSƯT Kim Cương quyết định tái bản có bổ sung cuốn sách Trôi theo dòng đời.
Trong lần tái bản này, NSƯT Kim Cương đã dày công sưu tập và bổ sung vào sách những tư liệu quý về cuộc đời và sự nghiệp của NSND Bảy Nam (1913-2004) - cây đại thụ của sân khấu cải lương và kịch nói Nam bộ. Đặc biệt nhất là bài viết do chính bà Bảy chấp bút trong những ngày cuối đời: Người bạn chí thân và Đêm diễn cuối cùng, kể về người bạn thân nhất của bà là nghệ sĩ Sáu Bê và sự cố bà bị nhồi máu cơ tim trong suất diễn cuối cùng của cuộc đời với vở Lá sầu riêng trong đêm kỷ niệm Sài Gòn - TP.HCM 300 năm.
Lời bạt của sách sẽ là những dòng tâm thư nói về cảm xúc sau năm năm mất mẹ của NSƯT Kim Cương với tựa: Đường xa vạn dặm. Ngoài ra, bên cạnh những bài báo viết về NSND Bảy Nam sau khi bà mất trong năm năm qua, cuốn sách mới còn tập hợp hơn 60 hình ảnh tư liệu chưa từng công bố về NSND Bảy Nam qua các thời kỳ.
Cuốn sách (dự kiến phát hành ngày 15-9) như một nén hương gửi đến người mẹ hiền của riêng chị, cũng là người mẹ hiền của những số phận trên sân khấu của nhiều thế hệ khán giả, người lao động nghèo.
H.OANH
